10 marca 2026 r. Komisja Europejska opublikowała dokument:
Commission Recommendation (EU) 2026/510 of 6 March 2026 on revising the European assessment framework for safe and sustainable by design chemicals and materials.
Rekomendacja wprowadza zaktualizowane ramy podejścia Safe and Sustainable by Design (SSbD) – koncepcji projektowania chemikaliów i materiałów w taki sposób, aby już na etapie ich powstawania uwzględniać bezpieczeństwo dla zdrowia ludzi, środowiska oraz aspekty zrównoważonego rozwoju.
Choć dokument ma formę zalecenia Komisji, a więc nie wprowadza bezpośrednich obowiązków prawnych, stanowi ważny sygnał dotyczący kierunku rozwoju polityki chemicznej Unii Europejskiej.
Czym jest Safe and Sustainable by Design (SSbD)?
Podejście Safe and Sustainable by Design zakłada, że bezpieczeństwo chemikaliów nie powinno być oceniane dopiero po wprowadzeniu substancji na rynek, lecz powinno być uwzględniane już na etapie projektowania materiałów, technologii i produktów.
W praktyce oznacza to przesunięcie punktu ciężkości z modelu:
produkcja → identyfikacja zagrożeń → regulacja
na model:
projektowanie → ocena bezpieczeństwa → produkcja.
Celem jest ograniczenie sytuacji, w których substancje wprowadzone na rynek po latach okazują się problematyczne regulacyjnie, np. ze względu na właściwości CMR, PBT czy zaburzające gospodarkę hormonalną.
Jakie elementy obejmuje ocena SSbD?
Zgodnie z rekomendacją Komisji ocena Safe and Sustainable by Design uwzględnia m.in.:
- właściwości toksykologiczne i ekotoksykologiczne substancji,
- potencjalne zagrożenia regulacyjne (np. CMR, ED, PBT, PMT, SVHC),
- wpływ na środowisko w całym cyklu życia produktu,
- zużycie energii i zasobów,
- aspekty społeczno-ekonomiczne.
Podejście to łączy więc kilka obszarów analizy:
- klasyczną ocenę ryzyka chemicznego,
- analizę cyklu życia produktu (Life Cycle Assessment – LCA),
- analizę społeczno-ekonomiczną.
Czy SSbD wprowadza nowe obowiązki dla firm?
Obecnie nie.
Rekomendacja Komisji nie jest aktem prawnie wiążącym i nie nakłada bezpośrednich obowiązków na przedsiębiorstwa.
Jednak podejście SSbD może być w przyszłości wykorzystywane m.in. w:
- projektach badawczych UE,
- programach innowacyjnych (np. Horizon Europe),
- projektowaniu nowych materiałów i technologii,
- rozwoju tzw. advanced materials.
Koncepcja ta stanowi również element strategii Chemicals Strategy for Sustainability, która zakłada transformację przemysłu chemicznego w kierunku bezpieczniejszych i bardziej zrównoważonych produktów.
Dlaczego UE promuje podejście Safe and Sustainable by Design?
Istnieje kilka kluczowych powodów.
1. Ograniczenie przyszłych problemów regulacyjnych
Unia Europejska chce uniknąć sytuacji, w której firmy inwestują znaczne środki w rozwój chemikaliów, które po kilku latach trafiają na listy ograniczeń lub podlegają autoryzacji.
2. Wspieranie innowacji w obszarze zielonej chemii
SSbD ma wspierać rozwój takich obszarów jak:
- green chemistry,
- sustainable chemicals,
- advanced materials.
3. Ograniczenie badań na zwierzętach
Podejście to zakłada również szersze wykorzystanie:
- NAMs (New Approach Methodologies),
- modelowania komputerowego,
- metod in silico.
Co oznacza SSbD dla przemysłu chemicznego?
Choć dziś podejście SSbD jest dobrowolne, w przyszłości może ono wpływać na sposób projektowania nowych substancji i materiałów.
Możliwe zmiany obejmują m.in.:
- wcześniejszą ocenę ryzyka regulacyjnego nowych substancji,
- projektowanie bezpieczniejszych alternatyw,
- większą integrację analiz środowiskowych w procesach R&D,
- większe znaczenie modelowania i metod alternatywnych w ocenie hazardu.
W praktyce może to oznaczać, że decyzje dotyczące wprowadzania nowych substancji będą coraz częściej uwzględniały nie tylko koszty rejestracji, ale także długoterminową „przyszłość regulacyjną” substancji.
Czy SSbD może wpłynąć na przyszłość REACH?
W środowisku ekspertów pojawia się coraz częściej pytanie, czy podejście Safe and Sustainable by Design nie stanie się w przyszłości jednym z elementów reformy systemu REACH.
Jeżeli UE będzie promować projektowanie bezpiecznych chemikaliów już na etapie badań i rozwoju, ocena zagrożeń może w coraz większym stopniu przesuwać się na etap projektowania substancji, a nie dopiero ich rejestracji.
Podsumowanie
Safe and Sustainable by Design to koncepcja, która może znacząco wpłynąć na sposób projektowania chemikaliów w przyszłości.
Choć dziś jest to jedynie rekomendacja Komisji Europejskiej, stanowi ona wyraźny sygnał kierunku zmian w polityce chemicznej UE.
Zamiast regulować substancje dopiero po pojawieniu się problemów, coraz większy nacisk może być kładziony na projektowanie takich chemikaliów i materiałów, które od początku spełniają wysokie standardy bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju.
